На 4 февруари, премиерот излезе со „нова формула“ за платите во администрацијата и ја продава како решение што ќе донесе повисоки примања, само не веднаш. Синдикатите, пак, велат дека времето на формули и проекции помина, затоа што реалниот живот не се пресметува на табла, туку на каса, на шалтер и на крајот на месецот, кога платата веќе е истрошена. Во таа расправија се појави и бројка што многумина ја препознаваат како сопствена реалност: околу 31.000 денари, „за полесна математика“, како што објасни премиерот. Во превод, тоа е живот на прагот на 500 евра, во држава што и натаму се претставува како „горда“, но се’ потешко убедува дека е праведна.
Формула за смирување, не за преживување
Понудата на Владата, според објаснувањето на премиерот, оди вака: платата на административците не би следела само колку што расте минималната плата, туку на зголемениот износ би се додавал процент (примерот е 8%), три години по ред, што кумулативно би дало околу 40% до 2028. Тоа звучи како дисциплинирана математика: чекор по чекор, без „шокови“, со предвидливост за системот.
Но за човекот што живее од плата до плата, „кумулативно до 2028“ е поинаква реченица: „издржи уште три зими“. Формулата не им одговара на синдикатите не затоа што се против раст, туку затоа што инсистираат дека растот доаѓа предоцна, во економија каде што цените не чекаат избор на модел. Затоа бараат итно зголемување на минималната плата на 600 евра и линеарно зголемување на сите други плати, токму како одговор на постојаното лизгање на стандардот.
Што значат 500 евра во месец со сметки
Дебатата за „31.000 денари“ изгледа техничка, но е сурово конкретна кога ќе се спореди со синдикалната минимална кошница. Во декември 2025, кошницата без кирија е 65.492 денари. Со изнајмен стан од 60 квадрати, оди на 80.867 денари. Во тие две бројки е скриен цел месец: храна, средства за хигиена, превоз, облека, образование, минимални културни и здравствени трошоци.
Ако основата е 500 евра, тоа се околу 30.750 денари. До кошницата без кирија фалат околу 34.742 денари. До кошницата со кирија фалат околу 50.117 денари. Тоа не е „дефицит на луксуз“, туку дефицит на основа: разликата ја покрива второ работно место, долг, позајмица, родителска помош, кратење од лекови, од греење, од храна. Во таа реалност, „очекувано покачување“ е административен термин што не ја плаќа сметката за струја.
Кога државата бара „унифициран образец“, работникот бара сигурност
Премиерот ја оправдува формулата со аргумент дека сега има „како фонија“ од документи што ја дефинираат платата и можат различно да се толкуваат. Затоа Владата, според него, сака унифициран образец и инсистира, ако се договори, тоа да биде „конечна формула“.
Клучниот судир не е само во процентот, туку во рамката: премиерот зборува и за суспендирање на еден член од општиот колективен договор и за трогодишен период во кој би се договорил нов колективен договор. Синдикатите, пак, тоа го читаат како обид прво да се обезвласти колективното договарање, па потоа да се договара „на чисто“ – од позиција во која државата е и работодавач и арбитер.
Овде не е спорно дека системот на плати во јавниот сектор е распарчен. Спорно е што токму распарченоста со години им одеше во прилог на политичките елити: преку додатоци, коефициенти, исклучоци, привилегирани институции и „специјални“ решенија. Кога државата одеднаш бара унификација, природно е прашањето: дали унификацијата ќе значи правда, или ќе значи контролирано одложување на обврската за достоинствена плата?
Буџетот има бројки, домаќинството има празнини
За 2026 година, Министерството за финансии проектира 52,6 милијарди денари за исплата на плати. Тоа е огромна ставка и секоја власт ќе ја користи како аргумент дека „не може преку ноќ“. Но истовремено, оваа бројка покажува и нешто друго: платите не се маргинална политика, туку централна оска на државата.
Грубо кажано, 10% раст на оваа ставка би значел околу 5,26 милијарди денари дополнително. За држава што планира буџет од стотици милијарди денари приходи, тоа не е невозможна сума, туку политички избор со последици: дали ќе се кратат капитални расходи, дали ќе се прераспределуваат трансфери, дали ќе се отвора ново задолжување, или ќе се сечат „непотребни“ трошоци што секоја власт ги има во резервите. Тука е срцевината на пораката „ела ти да живееш со 500 евра“: проблемот не е само економски, туку и морален – кој прв го плаќа „фискалниот реализам“, а кој останува заштитен од него.
„Горда“ држава со сиромашни вработени
Во 2024 година, стапката на сиромаштија е 21,9%. Постојат и сиромашни вработени – луѓе што имаат работа, но не и доволен приход за пристоен живот. Токму тие се невидливи во расправиите за формули, затоа што статистиката ја сака просечната плата како удобен симбол. А просечната нето-плата во ноември 2025 е 45.961 денар – бројка што е значително над „31.000“, но не ја опишува реалноста на голем дел од администрацијата, услужните дејности, приватниот сектор со минималци и сиви доплати.
Кога премиерот ја зема „31.000“ за математичка база, тој несвесно ја признава вистинската слика: во јавниот сектор има маса луѓе што не се приближуваат до просекот. А јавниот сектор не е мал: во него, заклучно со 31 декември 2024, има 127.322 вработени во 1.374 институции. Тоа е цел еден град што живее од државна плата и е првиот тест за тоа дали државата има капацитет да биде пристоен работодавач.
Инфлацијата се смирува, но цената на животот не се враќа
Инфлацијата во 2025 година, во однос на 2024, е 4,1%. Тоа не е драмата од 2022, но е доволно за секоја година да одгризе од платата, особено кога растот на примањата е фрагментарен и нерамномерен. Народната банка во своите проекции зборува за постепено смирување на инфлацијата во следниот период, но во секој дом останува основното искуство: цените што еднаш пораснале ретко се враќаат, а навиката на „кратење“ останува како траен режим.
Затоа синдикатите не ја прифаќаат идејата дека проблемот ќе се реши со трогодишен план. За работникот, реалниот стандард не е линија на графикон, туку фактот дека на 10-ти во месецот веќе се пресметува што ќе остане за храна.
Во ваква слика, реченицата „Премиере, ела ти да живееш во горда Македонија со 500 евра“ не е навреда, туку тест: дали власта е подготвена да ја почувствува реалноста што ја мери со проценти, и дали „унифицираниот образец“ ќе биде договор за достоинство или договор за трпение.
